ROZWÓJ PRZEMYSŁU ELEKTROTECHNICZNEGO NA TLE PRZEMIAN WŁASNOŚCIOWYCH W LATACH 1989-2011

2015-11-24

W artykule przedstawiono bardzo krótki rys historyczny przemysłu elektrotechnicznego w Polsce oraz szerzej przemiany w zakresie przemysłu przetwórczego, głównie elektrotechnicznego w okresie przemian ustrojowych i budowy III RP .

Wstęp

Działalność przemysłu elektrotechnicznego na terenach Polski datuje się od przeszło 100 lat. W niniejszym artykule pokazano krótki zarys początków tego przemysłu na obecnych ziemiach polskich, ciąg przemian związanych z dwudziestoleciem międzywojennym, II wojną światową, okresem 45 lat PRL i wreszcie burzliwe zmiany po nastaniu III RP.

Pod zaborami

Rozwój przemysłu elektrotechnicznego na terenach Polski zapoczątkowany został utworzeniem u schyłku XIX w. kilku przedsiębiorstw w zaborach rosyjskim i austriackim. Wielkość zatrudnienia można szacować na ok. 1,5 tys. pracowników, w tym kilkudziesięciu inżynierów. Pierwszym samorządem gospodarczym był powstały w 1916 r. Polski Związek Przedsiębiorstw Elektrotechnicznych, zrzeszający 136 zakładów .

Po odzyskaniu niepodległości

W 1919 roku zawiązało się Stowarzyszenie Elektryków Polskich. Pierwsze lata niepodległości Polski były trudnym okresem dla tworzącego się rodzimego przemysłu elektrotechnicznego. Powodem tego były przede wszystkim brak kapitału i wykwalifikowanej kadry oraz niski poziom elektryfikacji kraju i krajowych inwestycji przy jednoczesnej silnej konkurencji firm zagranicznych.
W okresie prosperity lat 1926-29 podniesienie przez Rząd RP ceł na towary importowane skłoniło firmy zagraniczne do tworzenia spółek akcyjnych na terenie Polski. Przykładowo – w 1930 r. działa już siedem fabryk kablowych .
Ogólnoświatowy kryzys w latach trzydziestych powoduje wprawdzie znaczący spadek wartości produkcji i zatrudnienia, nie zmniejsza jednak potencjału wytwórczego przedsiębiorstw elektrotechnicznych. W 1934 r. wartość produkcji osiąga poziom przedkryzysowy, a na lata 1935-39 przypada okres szybkiego rozwoju przemysłu elektrotechnicznego.
Podkreślić przy tym należy, że w całym okresie międzywojennym przemysł elektrotechniczny w Polsce wykazywał szybsze tempo rozwoju niż inne gałęzie przemysłu. Ilustrują to wskaźniki wzrostu produkcji w latach 1928 – 1938: przemysł ogółem – 119%, przemysł metalowy – 150%, przemysł elektrotechniczny – 295%.
Rozwijają się duże zakłady produkcyjne, zarówno z udziałem kapitału rodzimego (np. Fabryka Aparatów Elektrycznych K. Szpotański i S-ka w Warszawie, zatrudniająca w 1938 r. 1500 pracowników, Fabryka Artykułów Elektrotechnicznych FAE Sp .Akc. inż. Stefan Ciszewski Bydgoszcz - 450 pracowników w 1938 roku, Zakłady Elektrotechniczne Bracia Borkowscy Warszawa- 1000 pracowników, Wytwórnia Aparatów Elektrycznych K. i W. Pustoła Warszawa, 1923 Fabryka Akumulatorów Karola Franciszka Pollaka , Biała ) jak i przy zaangażowaniu kapitału zagranicznego (np. Zakłady Elektrotechniczne Rohn – Zieliński S.A. w Żychlinie, zatrudniające ok. 1000 pracowników), a także spółki akcyjne (np. pierwsza fabryka kabli 1923 rok „Kabel Polski S.A.” Bydgoszcz, „Fabryka Kabli Sp. A. Kraków”, zatrudniająca w 1938 r. 1000 pracowników). Udział kapitału zagranicznego w polskim przemyśle elektrotechnicznym w okresie międzywojennym wynosił ok. 50%. Przyjmuje się, że w 1939 r. działało ponad 200 fabryk przemysłu elektrotechnicznego zatrudniających łącznie ok. 20 000 pracowników, w tym ok. 500 inżynierów.
II wojna światowa nie tylko przerwała rozwój przemysłu, ale spowodowała ogromne straty, zarówno w kadrze inżynieryjno-technicznej jak i w posiadanym majątku. W wyniku działań wojennych ponad połowa przedsiębiorstw przemysłu elektrotechnicznego uległa zupełnemu zniszczeniu, pozostałe zostały poważnie zdewastowane. W następstwie wojny lat 1939-1945 potencjał produkcyjny przemysłu elektrotechnicznego został zniszczony w 85%.

Okres PRL 1945-1989

W latach 1945-50 przemysł elektrotechniczny został prawie w całości znacjonalizowany. Należy jednak podkreślić, że personel kierowniczy tego przemysłu oraz większość jego byłych właścicieli uczestniczy w dalszym ciągu w procesie jego rozwoju. W 1947 r. działa już ponad 60 fabryk przemysłu elektrotechnicznego, a w 1948 r. osiągnięty zostaje, pod względem wartości, przedwojenny poziom produkcji.
Charakterystyczną cechą rozwoju przemysłu elektrotechnicznego jest jego różnorodność, obejmująca następujące dziedziny:
• maszyny elektryczne,
• transformatory,
• kable i przewody,
• aparaty niskiego i wysokiego napięcia,
• mierniki elektryczne,
• automatykę,
• przekształtniki,
• izolatory ceramiczne i osprzęt sieciowy,
• spawarki,
• kondensatory do poprawy współczynnika mocy ,
• urządzenia elektrotermiczne,
• akumulatory i ogniwa,
• sprzęt instalacyjny.

Zapóźnienie w dziedzinie technologii materiałowych na obszarze krajów socjalistycznych powodowało nie tylko utratę rynków zachodnich, z których napływ dewiz odgrywał ważną rolę, ale przede wszystkim wpływał negatywnie na efekty ekonomiczne krajowych przedsiębiorstw. Korzystanie z nowoczesnych importowanych materiałów było tym bardziej utrudnione, że jednym z warunków wprowadzenia do produkcji nowych urządzeń w ówczesnej Polsce było wykorzystanie do ich konstrukcji materiałów produkowanych w kraju.
Dzięki utrzymującymi się, przez cały okres PRL, kontaktami z organizacjami międzynarodowymi (IEC, CIGRE, CIRED) środowisko polskich elektryków było dobrze zorientowane co do kierunków postępu przemysłu elektrotechnicznego w krajach przodujących technicznie i tę wiedzę próbowało wykorzystać w działaniach podejmowanych w kraju.
Mimo opisanych trudności udało się jednak utrzymać polski przemysł elektrotechniczny na średnim poziomie światowym.
W latach 1970-80 argumentem przemawiającym do ówczesnych władz centralnych była konieczność eksport wyrobów polskiego przemysłu elektrotechnicznego do krajów należących do tzw. strefy dolarowej. Eksport ten, począwszy od lat 70. XX w., znacznie się rozszerzał, zwłaszcza w dziedzinie maszyn i aparatów elektrycznych oraz kabli. Znaczący eksport przemysłu elektrotechnicznego do krajów zachodnich chronił tę gałąź przemysłu przed naciskami RWPG na specjalizację poszczególnych krajów socjalistycznych w produkcji określonych materiałów i urządzeń, a także przed tendencją wprowadzania norm radzieckich. Ma to bardzo duże znaczenie w późniejszym okresie transformacji przemysłu polskiego po rozpadzie ZSRR.
W latach 70. dodatkowym silnym argumentem, przemawiającym za rozwojem eksportu urządzeń elektrycznych do krajów wolnodewizowych, staje się opanowanie przetwórstwa miedzi wydobywanej przez KGHM. W latach 1970-80 wartość eksportu wyrobów kablowych wzrosła ponad dziesięciokrotnie.
Lata 70. charakteryzuje również otwarcie przemysłu krajowego na kontakty z rynkami zachodnimi, co łączy się zarówno z wdrażaniem produkcji wyrobów opracowanych przez rodzime zaplecze naukowo-badawcze, jak i wyrobów i technologii wdrażanych w drodze zakupu licencji. W latach 1971-1975 następuje szczególnie intensywny rozwój przemysłu maszyn i aparatów elektrycznych. Wdrożenie wielu licencji zaowocowało uruchomieniem wielkoseryjnej i masowej produkcji silników elektrycznych małej i średniej mocy, wyrobów aparatury elektrycznej, maszyn prądu stałego i narzędzi elektrycznych. Istotne było nadrobienie wieloletnich opóźnień zarówno w metodach wytwarzania maszyn, jak i aparatury . W 1980 r. eksport stanowił 28% produkcji przemysłu maszyn i aparatów elektrycznych.
Okres lat 1975-80 ugruntował pozycję przemysłu maszyn i aparatów elektrycznych oraz przemysłu kablowego jako najbardziej znaczących przetwórców krajowego bogactwa surowcowego, jaką stanowiła miedź.
Okres szybkiego rozwoju lat 70. przerywa kryzys występujący w latach 80. Gwałtowne zahamowanie realizacji inwestycji krajowych pociąga za sobą równie gwałtowny spadek zapotrzebowania na wyroby elektrotechniczne. Władze centralne, kierując się doraźnymi potrzebami dewizowymi, eksportują do krajów należących do strefy dolarowej miedź i aluminium w stanie nieprzetworzonym, ograniczając tym samym przydział tych surowców dla przemysłu elektrotechnicznego, co stawiało go (zwłaszcza przemysł kablowy) w sytuacji kryzysowej. W 1982 r. przydział miedzi i aluminium zmniejszył się odpowiednio o ok. 30 i 40%. Na te problemy nałożył się jeszcze spadek zamówień ze strony ZSRR. Kryzys ten trwa do lat 90.
Przemysł przetwórczy w latach 70-tych i początku lat 80-tych w obszarze elektrotechniki, telekomunikacji i elektroniki był grupowany w zjednoczenia /zrzeszenia, a spółdzielczość w centralne związki.

Przypomnijmy ich nazwy i należące do nich firmy:

EMA Zjednoczenie Przemysłu Maszyn i Aparatów Elektrycznych












EMIT ŻychlinCELMA Cieszyn
KOMEL Katowice DOLMEL Wrocław
BESEL Brzeg TAMEL Tarnów
INDUKTA Bielsko WAMEL Warszawa
MEFTA Mikołów WIFAMEL Poznań
KARELMA Piechowice ELKTRO CARBON Tarnowskie Góry
ELTA Łódź Zakłady Wytwórcze Aparatury Wysokiego Napięcia im. Dymitrowa Warszawa
ELESTER Łódź BELMA Bydgoszcz
APATOR Toruń APENA Bielsko
ZWAR Warszawa Międzylesie ELAN Łódź
Dolnośląskie Zakłady Wytwórcze Aparatury Precyzyjnej Ząbkowice Warszawska Wytwórnia Wyrobów Elektrotechnicznych Glina k. Otwocka
MELTA Łódź MIKROMA Września
SILMA Sosnowiec  

ELKAM Zjednoczenie Przemysłu Kabli i Sprzętu Elektrotechnicznego



Fabryka Kabli Załom Szczecin Krakowska Fabryka Kabli i Maszyn Kablowych, Kraków
Bydgoska Fabryka Kabli , Bydgoszcz Śląska Fabryka Kabli, Czechowice-Dziedzice
Fabryka Kabli , Ożarów Kablosprzęt – Przedsiębiorstwo Doświadczalne Ożarów Mazowiecki
Biprokabel –Biuro Projektowe , Bydgoszcz  

MERA Zjednoczenie Przemysłu Automatyki i Aparatury Pomiarowej











Eureka w Warszawie FMiK Era w Warszawie
Mera w Lewinie Brzeskim Mera-Błonie w Błoniu
Mera-Elwro we Wrocławiu Mera-Elzab w Zabrzu
Mera-Kfap w Krakowie Mera-KFM we Włocławku
Meral-Lumel w Zielonej Górze Mera-Refa w Świebodzicach
Mera-Pafal w Świdnicy Mera-Pnefal w Warszawie
Mera-Poltik w Łodzi MERASTER w Katowicach
Mera-System w Katowicach Mera-Wag w Gdańsku
Mera-Zap w Ostrowie Wlkp. Mera-ZEM w Nasielsku
Mera-Zuap w Sosnowcu Meramat w Warszawie
Meramont w Poznaniu Meratronik w Szczecinie
Meratronik w Warszawie

PREDOM Zjednoczenie Przemysłu Zmechanizowanego Sprzętu Domowego








Dezamet, Nowa Dęba Eda, Poniatowa
Farel, Kętrzyn Łucznik, Radom
Mesko, Skarżysko-Kamienna Metrix, Tczew
Metron, Toruń Polar, Wrocław
Premet, Pieszyce Prespol, Niewiadów
Prexer, Łódź Romet, Bydgoszcz
Selfa, Szczecin Termet, Świebodzice
Wromet, Wronki Wrozamet, Wrocław
Zelmer, Rzeszów

TELKOM Zjednoczenie Przemysłu Teleelektronicznego






Telkom-PZT, Warszawa Telkom-RWT, Radom
Telkom-Simet, Jelenia Góra Telkom-Telcent, Kobyłka
Telkom-Telcza, Czaplinek Telkom-Teletra, Poznań
Telkom-Telfa, Bydgoszcz Telkom-Telmor, Gdańsk
Telkom-Telmot Kraków Telkom-Telos, Kraków
Telkom-Teltech Szczecinek Telkom-Telzas, Szczecinek
Telkom-ZWUT, Warszawa

UNITRA Zjednoczenie Przemysłu Elektronicznego i Teletechnicznego

















Biazet Białystok CEMAT Warszawa
CEMI Warszawa CERAD Białogard
Diora Dzierżoniów Dolam Wrocław
Eltra Bydgoszcz Elwa Kołobrzeg
Fonica Łódź Lamina Piaseczno
Unitra Lubartów Magmor Gdańsk
Miflex Kutno Polkolor Piaseczno
Polfer Skierniewice Profil Szydłowiec
Radmor Gdańsk Radwar Warszawa
Rawar Warszawa Unitra Rzeszów
Telam Warszawa Telpod Kraków
Tonsil Września Toral Toruń
Unima Koszalin Unimor Gdańsk
Unitech Gniew, Białogard, Mława, Lipsk, Żuromin, Maków Maz. Unizet Warszawa
Warel Warszawa WZT Warszawa
Zatra Skierniewice Zapel Boguchwała
Zelos Piaseczno Zumet Bartoszyce
ZRK Warszawa

POLAM Zjednoczenie Sprzętu Oświetleniowego i Elektromechanicznego













Fabryka Żarówek Helios Katowice, Huta Szkła Ożarów
Metlam Warszawa Mewa Bielsko-Biała
Polam-Bielsko Polam-Farel Kętrzyn
Polam-Gdańsk Polam-Gostynin
Polam-Katowice Polam-Kontakt Czechowice Dziedzice
Polam-Meos Warszawa Polam-Mysłakowice,
Polam-Nakło , Polam Pabianice
Polam-Piła Polam-Pieńsk
Polam-Poznań Polam-Przemyśl
Polam-Pułtusk Polam-Radom
Polam-Rzeszów Polam-Suwałki
Polam-Szczecinek Polam-Wieliczka
Polam-Wilkasy Polamp-Warszawa, Ożarów Mazowiecki,
Unima Warszawa


Centralny Związek Spółdzielczości Inwalidzkiej i Centralny Związek Spółdzielczości Pracy

Zrzeszały wiele ważnych firm z branży elektrycznej. Większość z tych firm przetrwała do chwili obecnej i utrzymuje obecnie status zakładów pracy chronionej (ZPCHr) należąc aktualnie do Krajowego Związku Spółdzielni Inwalidów i Spółdzielni Niewidomych lub Związku Lustracyjnego Spółdzielni Pracy

Spółdzielnia Inwalidów Spamel w Twardogórze
Spółdzielnia Inwalidów Elwat we Wrocławiu
Spółdzielnia Inwalidów Elektromechaniczna w Dzierżoniowie
Spółdzielnia Inwalidów i Niewidomych Promet w Sosnowcu
Spółdzielnia Inwalidów Pokój w Łodzi
Spółdzielnia Inwalidów Simet w Jeleniej Górze
Spółdzielnia Inwalidów Sintur w Turku
Spółdzielnia Inwalidów Inprodus w Jaworze
Spółdzielnia Inwalidów Elsin w Ząbkowicach Śląskich
Spóldzielnia Inwalidów Naprzód Sosnowiec
Spóldzielnia Inwalidów Texsim Milicz
Spóldzielniea Niewidomych LSN Lublin
Spóldzielenia Inwalidów Simech Oświęcim
Spóldzielnia Inwalidów Sinpo Poznań
Spółdzielnia Elektra Warszawa
Spóldzielnia Elektromet Szczecin
Spółdzielnia Pracy Spel Kraków

Centralny Związek Rzemiosła

Przez cały okres PRL istniało w Polsce rzemiosło jako jedyna dopuszczalna forma aktywności prywatnej poza rolnictwem, drobnym handlem detalicznym oraz prywatnym transportem taksówkowym.
Pod bacznym i krytycznym okiem ideologii socjalistycznej dopuszczano, aby w prywatnym władaniu były tylko pewne obszary usług i bardzo drobna wytwórczość.
W obszarze elektrotechniki funkcjonowały usługi elektroinstalacyjne, elektromechanika samochodowa oraz naprawa AGD i RTV.
Jakakolwiek produkcja w rękach prywatnych budziła obawy o odradzenie kapitalizmu i była tępiona poprzez zakazy zatrudniania ponad limit 5 osób oraz nieustanne kontrole organów finansowych.
Poprawiającym sposobem funkcjonowania okazało się zawiązanie Spółdzielni Rzemieślniczych - zaopatrywanie i sprzedawanie towarów za ich wyłącznym pośrednictwem. Spółdzielnie te rozliczały również ryczałtowe podatki, co ograniczyło karne kontrole skarbowe.

Firmy Polonijne

Kolejnym znaczącym wyłomem w gospodarce socjalistycznej stały się począwszy od roku 1976 firmy polonijne. Wielu drobnych przedsiębiorców, obywateli PRL zaczęło namawiać swoich znajomych lub rodziny przebywające za granicą do tworzenia tam pół-fikcyjnych przedsiębiorstw, które następnie zakładały w Polsce swoje „przedstawicielstwa”. Wtedy właśnie dla tego rodzaju działalności ukuto nazwę „firma polonijno-zagraniczna”.
Działalność tę w praktyce usankcjonowała uchwała Rady Ministrów z lutego 1979 r., która zezwoliła na tworzenie w wybranych branżach już nie „przedstawicielstw”, lecz po prostu przedsiębiorstw z udziałem zagranicznego kapitału i jednocześnie uprościła sposób ich tworzenia oraz dała im szereg przywilejów dewizowo-podatkowych oraz możliwość dość swobodnego kształtowania cen swoich produktów, których nie miały w tym czasie przedsiębiorstwa państwowe i rzemiosło. Otworzyło to drogę do szybkiego wzrostu liczby tych firm i skali ich działalności.

Przemiany ustrojowe po 1989 roku - III Rzeczpospolita Polska

Przełomowym impulsem wyzwalającym energię społeczeństwa w kierunku produkcji, handlu i usług stała się kultowa wręcz - Ustawa o działalności gospodarczej autorstwa ministra przemysłu Mieczysława Wilczka z roku 1988 , czyli jeszcze za rządów premiera Mieczysława Rakowskiego i władzy partyjnej Wojciecha Jaruzelskiego.
Artykuł pierwszy głosił: „Podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej jest wolne i dozwolone każdemu na równych prawach, z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa”, a artykuł 4 brzmiał: „Podmioty gospodarcze mogą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej dokonywać czynności i działań, które nie są przez prawo zabronione”.
Wyzwoliła ona w Polakach niesłychaną energię, doprowadziła do powstania w ciągu kilku lat 2 mln nowych firm i stworzyła 5–6 mln nowych miejsc pracy.

Terapia szokowa planu Balcerowicza została wprowadzona w 111 dni w roku 1990.
W momencie wprowadzenia panowała w Polsce hiperinflacja (roczna stopa inflacji w 1989: +639,6% , zadłużenie zagraniczne wynosiło 42,3 mld USD , występowały olbrzymie niedobory rynkowe oraz postępująca, nieformalna dolaryzacja obrotu, a całej gospodarce groziła zupełna zapaść.
Plan miał doprowadzić do stabilizacji makroekonomicznej (przede wszystkim do redukcji inflacji) oraz umożliwić transformację z gospodarki centralnie sterowanej do rynkowej.

Jednym z istotnych elementów tego planu było szybkie zmniejszenie udziału własności państwowej w przemyśle poprzez różne formy prywatyzacji.

Spośród różnorodnych motywów prywatyzacji najczęściej wymieniane są:
- efektywnościowy (podniesienie ekonomicznej sprawności, czyli efektywności przedsiębiorstw i całej gospodarki),
-ekonomiczny (podniesienie dochodowości przedsiębiorstw i bogactwa państwa oraz społeczeństwa),
- ideologiczny (ograniczenie roli państwa w życiu gospodarczym na korzyść instytucji prywatnych),
- społeczny (podniesienie poziomu życia społeczeństwa, jego upodmiotowienie, ograniczenie biurokracji, większa swoboda gospodarcza zapewniająca demokrację gospodarczą i polityczną).
W Polsce uregulowania prawne doprowadziły do ukształtowania się form prywatyzacji, do których należą:
-prywatyzacja kapitałowa - polegająca na przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę skarbu państwa, a następnie na jego właściwej prywatyzacji,

-prywatyzacja likwidacyjna - polegająca na faktycznym bądź tylko formalnym zlikwidowaniu przedsiębiorstwa państwowego po to, by sprzedać jego majątek, wnieść go do spółki lub oddać w użytkowanie spółce pracowniczej.

Spółki handlowe powstałe w procesie prywatyzacji to:
1) jednoosobowe spółki Skarbu Państwa utworzone drogą przekształcenia (komercjalizacji) przedsiębiorstw państwowych,
2) spółki z udziałem wierzycieli powstałe w wyniku komercjalizacji ,
3) spółki uczestniczące w Programie NFI,
4) spółki sprywatyzowane pośrednio (kapitałowo) – powstałe w wyniku zbycia akcji lub udziałów Skarbu Państwa w spółkach jednoosobowych,
5) spółki prywatyzowane poprzez obejmowanie akcji w podwyższonym kapitale zakładowym jednoosobowych spółek Skarbu Państwa,
6) spółki z udziałem Skarbu Państwa, do których wniesiono majątek przedsiębiorstw państwowych sprywatyzowanych bezpośrednio lub zlikwidowanych,
7) spółki pracownicze, powstałe w celu przejęcia w odpłatne użytkowanie, poprzez leasing, majątku sprywatyzowanych bezpośrednio lub zlikwidowanych przedsiębiorstw państwowych.

W okresie 1990-2011 procesem prywatyzacji objęto 7551 przedsiębiorstw państwowych, z czego 1761 skomercjalizowano, 2195 poddano prywatyzacji bezpośredniej, 1941 postawiono w stan likwidacji z przyczyn ekonomicznych, a 1654 stanowiły zlikwidowane państwowe przedsiębiorstwa gospodarki rolnej, których mienie przejęła Agencja Nieruchomości Rolnych (dawna Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa).
Najwięcej przedsiębiorstw objęto procesem przekształceń własnościowych w początkowym okresie transformacji (1258 przedsiębiorstw w latach 1990-1991 i 1402 w 1992 r.).
W następnych latach ich liczba malała aż do 35 w 2006 r.
W 2011 r. procesem przekształceń objęto 12 przedsiębiorstw.



W całym okresie prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych dominującą liczebnie grupę stanowiły podmioty zajmujące się przetwórstwem przemysłowym (43,6%). Znacznie mniejszą grupą były przedsiębiorstwa zajmujące się budownictwem (17,2%) oraz handlem i naprawą pojazdów samochodowych (11,7%).
Aktualnie struktura własnościowa podmiotów gospodarczych w Polsce przedstawia się następująco :
Ogółem firm 193.346
Własność publiczna 2.208
Własność prywatna 191.138
-krajowa 187.497
-w tym spółdzielcza 543
- zagraniczna 3.174

Prywatyzacja przedsiębiorstw sektora elektronicznego i elektrycznego oraz rozwój firm prywatnych doprowadziło do następującej ilości podmiotów gospodarczych w roku 2012:

Sektor publiczny 18 firm
Sektor prywatny 4.919 firm.



Przemysł elektrotechniczny po przemianach roku 1989

Zainicjowana w latach dziewięćdziesiątych prywatyzacja przedsiębiorstw polskiego przemysłu elektrotechnicznego z dużym udziałem kapitału zagranicznego budziła niepokój w środowisku polskich inżynierów, co do przyszłej strategii zagranicznych inwestorów.
Krytycznym punktem w procesach prywatyzacyjnych był zamiar sprzedaży Kombinatu Górniczo-Hutniczego Miedzi (KGHM) koncernom zagranicznym, mimo wysokiego poziomu technologicznego, jaki uzyskano w ciągu przetwórczym miedzi (także w produkcji kabli i przewodów).
Taki sposób postępowania naruszałby jedną z ważniejszych zasad industrializacji mówiącej o celowości jak najwyższego przetwarzania rodzimych surowców w danym kraju. Dzięki interwencji wielu środowisk zrezygnowano z tego pomysłu.
Polski przemysł maszyn elektrycznych , transformatorów, osprzętu i oświetlenia został stopniowo sprzedany zagranicznym koncernom oraz na terenie Polski powstały oddziały produkcyjne lub handlowe następujących koncernów i firm zachodnich:


















ABB Alcatel-Lucent Alstom Areva Arot
Benning Power Bombardier Bosch Siemens Cantoni Motors Dehn
Eaton Electric Electrolux Elsteel Emerson Ensto
ETI Festo Fibox Fleku GE Power
Hager Polo Haupa Helukabel Hensel Hitachi
Hoppecke Baterie Houben IBM Klauke Indesit
Jean Mueller Lapp Kabel Kontakt-Simon Legrand Leoni Kabel
Lenze LG Electronics M.Schneider Mitsubishi Molex
Morgan KarbonNarva Nexans Niedax Kleinhuis Nkt Cables
Nord Noratel OBO Bettermann OEZ Osram
Ormazabal Partex Patelec Pfisterer Philips
Phoenix PUK Werke Rittal Rockwell Samsung
Scame Schrap Schmersal Schneider Electric Schrack
Schreder Schroff Pentair Segu SelfaGE Sels
Semikron Siba Sibille Spelsberg Steute
Stiebel Stoeber Tamel Thaler Tyco Electronic
Uesa Uriarte Viessman Wago Wavin-Arot
Weidmuller Whirpool Wiha Woodword Zelmer
Zircon Zucchini 3M

Jedynie trzon polskich fabryk kablowych nie uległ rozproszeniu, znalazł polskich nabywców i Telefonia Kable S.A. dobrze sobie radzi na rynku światowym.
Procentowy udział kapitału zagranicznego w produkcji przedsiębiorstw przemysłu elektrotechnicznego w latach 2002-2014 stabilizuje się na poziomie ok. 50%, tj. na poziomie zbliżonym do przedwojennego, lecz przy wielokrotnie większej wartości bezwzględnej.
Równocześnie do toczącego się procesu prywatyzacji , po odzyskaniu wolności gospodarczej wielu przedsiębiorczych Polaków zaczęło tworzyć od podstaw nowe firmy , początkowo o charakterze rzemieślniczym.
W sektorze przemysłu elektrotechnicznego obecnie zarejestrowano 632 firm o zatrudnieniu przekraczającym 9 osób.
Firm rodzinnych i spółek polskich przedsiębiorców , które wyrosły na przedsiębiorstwa o zatrudnieniu ponad 50 osób mamy odpowiednio:

-dział PKD 26 Produkcja komputerów i urządzeń elektronicznych - ok. 120 firm
-dział PKD 27 Produkcja urządzeń elektrycznych- ok. 220 firm.

Firmy o zatrudnieniu ponad 50-ciu pracowników w produkcji urządzeń elektronicznych i elektrycznych muszą wykazywać się w obecnej sytuacji otwartego rynku światowego poziomem co najmniej europejskim, a w wielu wypadkach nawet przodującym poziomem światowym.
Wielkim przyśpieszaczem okazały się środki europejskie na modernizacje przemysłu. Setki firm skorzystały z różnorodnej pomocy , od certyfikacji systemów zarządzania ISO, po zakupy całych linii technologicznych.
Przytoczmy nazwy firm o kapitale polskim z branży elektrycznej, które są już znane w Europie , a posiadają historię startującą w latach 90-tych XX w. oraz firmy które rozwinęły się po prywatyzacji pracowniczej.
Nazwy firm skrótowe w kolejności alfabetycznej :



























AKS Zielonka Alfa Alpar Amica Apator
Baks Banaszak Belma BAS Bitner BKT Elektronik
CET-Zamel Cynkmal Damel Dospel Drut-Plast
Elektra Eltrim Elko-Bis Elma Energia Ełktrim
Elpar Elektroplast Bydgoszcz Elektroplast Opatówek Elektroplast Stróża Elektroplast Nasielsk
Elektrotermia Elhand Transformatory Eleuro Elgis Garbatka Elgotech
Elko-Bis Eltron Kabel Emiter Enco Energoaparatura
Ergom Erko ES-System Eurotrafo F&F
Fanina Fibar Group Galmar Govena Gromet
Grulat H.Sypniewski Horpol Hulanicki-Bednarek Imperial
Iglotech Instalacje-ST Introl Ingremio Irmot
Irna Izar Izoplast IzoTech Jad
Jakmet Jenox JS Integral JG Wołomin Jonex
Jurex Kaja Kared Karlik Karpicko
Karwasz Kemar Kolmet KOS Kubiak
Kurant Lemet LUG Madex Manex
Marmat Medcom Miflex Minbud Olmex
Ospel Pastuszko Pawbol Plastmal Plexiform
Polna Polmark Radpol Rabbit Radiolex
Relpol Rosa Sabaj Sakspol Satel
Sintur Simet Skoff Slican Sonel
SpyraPrimo Stasiński Strunobet Tabemax Tatarek
Taurus-Technic Technokabel Technodiament TeleFonika Teknosystem
Terel Termel Termoaparatura Termogum Tesat
Timex TK Rem Transformex TT Plast Twelve
Twerd Voltrim Vigo System Wamtechnik Wamel
Wesem Woltan WObit Zapel Zaron
Zolan ZPAS ZWAE Zwarpol ZPUE Włoszczowa

Działy elektryczne wykazują przodującą tendencję wzrostową od momentu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku.
Tablica przedstawiająca wartości sprzedaży i zatrudnienia w cenach bieżących (mln zł).











Przemysł przetwórczyPrzemysł elektrycznyPrzemysł elektroniczny
sprzedażzatrudnieniesprzedażzatrudnieniesprzedażzatrudnienie
2004 576.838 250319.013 9014.72544,6
2005590.267 216319.485 72,717.74246,2
2006 667.366 222526.592 79,524.39951,2
2007 760.819 235130.366 9029.09460,2
2008 800.176 243131.85597,226.76163,7
2009 741.741 226234.379 90,228.83257,5
2010 814.957 223038.093 89,938.86161,6
2011 950.361 225141.827 93,934.75158,7
2012 985.321 221843.099 92,634.74356
2013 1.031.402202946.0619032.04648
Prognoza 2014+4,8%+1,80%+6,20%+0,40%+7,0%+3,6%


Tablica przedstawiająca ilościowo produkcję poszczególnych ważniejszych produktów w latach 2005-2013

















200520062007200820092010201120122013
Wyroby elektroniczne
Maszyny cyfrowe (tys. sztuk)14526022931452025876443945204548
Odbiorniki TV (tys. sztuk)
6660

8862

18690

16726

23418

28341

24040

20480

18691
Gazomierze (tys. sztuk)
394

494

535

525

558

718

1871

1651

2611
Wodomierze (tys. sztuk)
1513

1051

1119

2337

3022

2613

4008

5541

6401
Liczniki energii elektrycznej (tys. sztuk)
1262

1120

1049

956

970

1080

3241

4444

3721
Urządzenia elektryczne
Silniki elektryczne i prądnice (tys. Sztuk)
6660

9080

9220

12051

15816

21158

1215

22532

25255
Akumulatory ( tys. sztuk)
6355

6765

6873

6228

6045

7697

7452

6199

6190
Żarówki ( mln. sztuk)
971

749

700

601

498

505

490

244

196
Chłodziarki i zamrażarki ( tys. sztuk)
1691

1976

2326

2255

1886

1867

1748

2220

2885
Pralki automatyczne (tys. sztuk)
1446

2102

1943

2500

3251

4025

4036

4953

5634
Odkurzacze (tys. sztuk)
1315

1230

1381

1215

1013

993

996

931

947
Kuchnie elektryczne (tys. sztuk)
843

467

622

706

590

586

591

421

1373
Kuchnie gazowe z piekarnikiem (tys. sztuk)
797

822

882

1045

625

625

634

623

574
Druty i przewody izolowane (tys. ton)
330

362

446

421

277

338

332

300

314
Zmywarki do naczyń (tys. sztuk)






2928

3110

3471


Eksport i import w 2013 roku - towary z grupy " Maszyny i urządzenia, sprzęt elektroniczny i elektrotechniczny"

OgółemIMPORTEKSPORT
151.980.832,2159.907.606,6

Według nomenklatury scalonej CN ( Combined Nomenclature) Departamentu statystyki ONZ- rok 2013





























IMPORT (tys. PLN)

EKSPORT ( tys. PLN)
Urządzenia klimatyzacyjne
1.202.416,1

3.636.942,4
Chłodziarki, zamrażarki
1.933.962,0

1.276.656,4
Pralki domowe i profesjonalne
1.007.658,7

4.096.131,3
Narzędzia ręczne, pneumatyczne i hydrauliczne
1.172.849,9

403.138,0
Maszyny do przetwarzania danych
10.796.262,7

8.775.942,8
Części do maszyn biurowych i elektronicznych
4.230.627,0

1.424.783,0
Maszyny do obróbki gumy i tworzyw
1.334.466,1

208.458,5
Silniki elektryczne i prądnice
2.103.924,2

1.283.807,9
Zespoły prądotwórcze
994.260,9

404.422,0
Transformatory, przekształtniki i wzbudniki
2.745.750,8

2.868.793,1
Ogniwa i baterie galwaniczne
210.933,4

240.324,5
Akumulatory wraz z separatorami
1.608.700,4

2.175.682,3
Elektromechaniczny sprzęt gospodarstwa domowego
520.342,4

354.962,1
Urządzenia zapłonowe i rozrusznikowe
805.031,4

912.733,1
Elektryczny sprzęt oświetleniowy i sygnalizacyjny
1.044.013,2

2.040.084,2
Urządzenia elektrotechniczne domowe(grzałki, żelazka suszarki i inne)
2.435.496,5

3.507.092,1
Aparatura telekomunikacyjna
11.005.836,9

10.936.132,9
Mikrofony, głośniki, słuchawki i wzmacniacze
730.402,9

344.958,1
Aparatura video i zapis dźwięku
242.154,3

124.449,4
Aparatura nadawcza do RTV, kamery
1.682.879,8

646.036,3
Aparatura odbiorcza radiofonii
460.841,4

245.796,3
Aparatura odbiorcza telewizji, monitory
5.076.928,3

14.881.460,0
Aparatura elektryczna do przełączania obwodów na napięcie 1000V
3.729.141,6

3.413.832,5
Tablice, panele, konsole, pulpity do sterowania i rozdzielania energii elektrycznej
1.528.972,6

2.175.701,5
Lampy żarowe, wyładowcze, ultrafioletowe, układy reflektorów
1.797.296,0

3.264.491,4
Elektroniczne układy scalone
6.190.894,8

729.068,5
Izolowane druty, kable, inne przewody elektryczne
4.277.104,4

8.767.898,2
Elementy izolacyjne dla maszyn, urządzeń i sprzętu elektrycznego
334.504,1

216.950,2


Podsumowanie

Oceniając rozwój przemysłu elektrotechnicznego w Polsce w przeciągu ostatnich dwudziestu lat, a szczególnie w okresie ostatnich ośmiu lat przynależności do UE można stwierdzić, że jesteśmy w Polsce sektorem wzorcowym.
Wiele dawnych dużych firm państwowych odnalazło nową drogę rozwojową z udziałem kapitału zagranicznego, inne sprywatyzowały się i pozostają spółkami kapitału polskiego. W Polsce zostały stworzone dobre warunki dla inwestycji zagranicznych . Zaowocowało to powstaniem szeregu fabryk pobudowanych od podstaw dla produkcji sektora elektrycznego i elektronicznego.
Najbardziej znane są fabryki sprzętu AGD , montownie telewizorów , fabryki wiązek kablowych do motoryzacji oraz centra serwisowe sprzętu elektronicznego . Sprzyjają temu mnożące się strefy i parki przemysłowe oferujące infrastrukturę oraz ulgi podatkowe. W strefach tych mogą oczywiście również inwestować polscy przedsiębiorcy, lecz firmy istniejące od lat poza tymi strefami są poddane niesprawiedliwej silnej presji konkurencyjnej .
Wreszcie wiele dawnych produkcyjnych zakładów rzemieślniczych przeżyło wspaniały rozwój i są to piękne, nowoczesne firmy niczym nieustępujące zakładom z zachodniej Europy. Mimo różnych przeciwieństw i kolei losu, zrealizowana została idea powstania w Polsce silnego przemysłu elektrotechnicznego. Jakość i asortyment jego wyrobów jest na światowym poziomie o czym świadczą wyniki i kierunki rosnącego eksportu. Przemysł ten jest dziś znaczącą i ciągle rozwijającą się częścią krajowej gospodarki.


LITERATURA
Wilczyński.W ;Nowastowski.J ; Referat na II Kongres Elektryki Polskiej „Przemysł
elektrotechniczny w Polsce” - rozwój w latach 2004 -2014
Grobicki J. [red.]: Polski Przemysł Kablowy. Praca zbiorowa, Stowarzyszenie Producentów Kabli i Osprzętu Elektrycznego, Bydgoszcz 2007.
Historia elektryki polskiej. T. 4: Przemysł i instalacje elektryczne, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1972.
Koncepcja horyzontalnej polityki przemysłowej w Polsce, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2007.
Kozera L.T., Makowski S.: 75 lat polskiego przemysłu elektrotechnicznego. Maszyny i aparaty elektryczne. Przegląd Elektrotechniczny 1994 nr 10.
Krajewski S.: Kondycja ekonomiczna polskiej elektrotechniki w latach 2000–2007, Wiadomości Elektrotechniczne 2009 nr 1.
Krajewski S.: Przegląd osiągnięć przemysłu elektrotechnicznego w latach zmian systemowych 1990–1999. Wiadomości Elektrotechniczne 2001 nr 7-8.
Makowski S., Słowikowski J.: Aspekty rozwoju przemysłu elektrotechnicznego w Polsce w relacji Centralnego Kolegium Sekcji Przemysłu Elektrotechnicznego SEP.
Wiadomości Elektrotechniczne 2006 nr 6.
Pustoła J.: Samorząd gospodarczy w polskim przemyśle elektrotechnicznym. Przegląd Elektrotechniczny 1994 nr 10.

Autor:

mgr inż. Janusz Nowastowski, Polska Izba Gospodarcza Elektrotechniki, ul. Szubińska 17,
85-312 Bydgoszcz, E-mail: janusz.nowastowski@elektrotechnika.org.pl